Untitled

Yıllar önce Ekopolitik’i çok zor şartlar altında kurmuştuk ( 2005 ). Ayakta durmamız gerekiyordu. Bize biçilen misyon ve elbise bizim için yetersizdi. O koşullar altında tek destekçimiz Abdullah Tivnikli beye baskı yapıyordum. O da, günün birinde şu an THK ( Türk Hava Kurumu ) başkanı olan Kürşat bey’den aldığı orijinal dijital belleği bana verdi ve buna çalışın dedi. Belleğin kapsamı orijinal Lozan antlaşmasının bazı kısımlarına aitti. Bu kısımlar Türkiye, İngiltere ve Irak krallığı arasındaki bazı hususları içeriyordu. Ana başlık Musul’du Lozan’da açık bırakılmıştı.

Ben kuruma dönünce arkadaşım Murat Sofuoğlu’na belleği verip çalışmasını rica ettim.

Murat beyle iki günlük yoğun tarama ve görüşmeler sonunda tekrar bir araya geldik. Lozan’da açık kalan husus 1925 Ankara ve 1932 Londra antlaşmaları ile bir protokole bağlanmıştı. Bu Irak krallığının hukuki durumu devam ettikçe Musul’un mevcut statüsüne dokunulamayacağı anlamına geliyordu. Ancak o günden bu yana 3 defa Irak devletine, darbe ve dış müdahale olmuş, ortada statü falan kalmamıştı.

Bu süreci doğru okuyan 63 aşiret, Musul Vilayet Konseyi (MVK) adı altında bir uluslararası içeriği de olan STK kurmuşlardı. Bu aşiretler bölgenin tarihsel saygınlığı olan Berzenci, Caf, El Şambar ve El Ubeyd gibi önemli Kürt, Arap, Türkmen, Yezidi ve Süryani temsilcilerden oluşuyordu. Başlarında da Kürdistan’ın son Kralı olarak anılan Şeyh Mahmut Berzenci’nim yeğeni Şeyh Salar vardı. Bu grup Musul’un kendi kaderini demokratik olarak tayin hakkını savunuyordu. Bu STK, BM’ye de akridite bir kuruluştu. BM ve uluslar arası ilişkilerini de şimdi rahmetli olan Anton Keller yönetiyordu.

Bu grubu, Merhum Özal Ankara’da ağırlamış, Gündüz Aktan beyde ilgilenmişti. Biz Ekopolitik olarak kendileri ile temas kurduk. Birkaç defa geldiler. Zor da olsa bir güven ilişkisi tesis ettik. 2008 yılında da ilgili antlaşmalar açısından Irak’ta (Musul) başta Türkmenler, Yezidiler ve Kürtler olmak üzere “özel mülkiyet ve azınlık hakları” olmak üzere MVK’yı İstanbul’da toplamak üzere karar aldık.

Çok zor şartlarda, ama umut taşıyan, sonunda da uluslararası deklarasyon metni içeren bir çalıştay yaptık. Ardından da, Mart 2008’de İstanbul Malta köşkünde bu toplantı yapıldı.

 

Çalıştayın İçeriği şöyleydi ;

 

Azınlıkların Korunması ve Özel Mülkiyete Dair Irak’ın Tanıdığı Uluslararası Garantiler

 

1.              Temel Problemler

 

(1) Irak Devleti bağımsızlığını temellendirdiği 30 Mayıs 1932 tarihli Kurucu Deklarasyon ile üstlendiği “uluslararası azınlık ve özel mülkiyet yükümlülüklerine” uygun hareket etti mi?

(2) Bu yükümlülükler ve uluslararası teminatların mevcut statüsü nedir?

(3) Bu yükümlülüklerin geçmişteki garantörleri kimlerdi; bugün aynı görevi kimler üstlenmiş bulunuyor?

(4) Söz konusu yükümlülükler Irak anayasasının 140. maddesiyle (Kerkük sorunu) örtüşmekte midir?

(5) Bu teminatlar kim tarafından, hangi şartlar altında ve nasıl uygulamaya konulabilir?

Konuyla İlgili Kaynak Teklifleri:

(a) 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Anlaşması ışığında Musul Vilayeti (www.solami.com/lausannetreaty.htm), Vilayet’in sınırları, uluslararası azınlıkların korunması ve özel mülkiyete dair teminatlar

 

(b) 16 Temmuz 1925 tarihli Cemiyet-i Akvam Araştırma Komisyonu Raporu (…/Turkiye-Irak.pdf)

(c) 5 Haziran 1926’da Türkiye-Irak arasında imzalanan Sınır Anlaşması (…/a33c.htm#owns)

(d) 1932 Irak Krallığı Deklarasyonu (…/a3a.htm)

(e) Cemiyet-i Akvam’ı ilgilendiren uluslararası teminatların mevcut geçerliliği (…/a3a.htm#LEGAL)

(f) 29 Mart 1946 tarihinde Türkiye-Irak arasında imzalanan Dostluk ve İyi Komşuluk Anlaşması (…/bordertreaty(sınır anlaşması).pdf)

 

2. Kuzey Irak’ta Gelişen İktidar Yapısı

 

1) Irak Merkezi Hükümeti

2) Birleşmiş Milletler ve diğer dış faktörler

3) Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY, üç kuzey yönetim biriminden oluşuyor)

4) Kürdistan Bölgesel Parlamentosu

5) KDP (Mesut Barzani), KYB (daha önce Talabani’nin başında bulunduğu partinin başkanı bugün Kusrat Resul) ve 19 diğer parti

6) Türkmen Cephesi

7) Araplar, Süryaniler, Yezidiler ve diğer azınlıklar

8) Musul Vilayet Konseyi (MVC; tüm Musul Vilayeti’nden sorumlu olması planlandı)

9) Musul Vilayet Kayıtları (MVK:…/a31.htm#MVK:…/registrars.htm)

 

3. Sosyolojik ve Dini Altyapı

 

1) Aşiretler ve tarikatlar

2) Sünni-Şii anlaşmazlığı

3) Kürt realitesi

4) Türkmenler ve Araplar

5) Gayrimüslimler

 

4. Ekonomik Manzara

 

1) Aşiret toprakları ve petrol hakları

2) Kuzey Irak’taki ekonomik yapı

3) Demografik şartlar

 

 

 

Ekopolitik MVK’yı özne alarak K.Irak bölgesel yönetiminin bilgisi dahilinde Mayıs 2010’da çok daha geniş kapsamlı çalışmayı, sahada günlerce çalışarak Erbil- Şaklawa’da yaptı. Bölgede istikrar ve gelecek barışı açısından umut vaat edici çalışmalardı. Ancak gerekli destek ve teveccüh görülemedi. Bir ülkenin bölgesel barış ve istikrar adına bir siyaseti varsa, bu anlamda çalışan STK’ların ve gerçek tüccarların varlığına destek olmalıdır. Aksi takdirde “Stratejik derinlik” ne kadar anlamı olursa olsun çökmeye mahkum olur.

MVK ve şemsiyesi, Irak’ın kuzeyinde yaşayan tüm halkların ve etnik unsurların demokratik temsiliydi bir bakıma. Kerkük Türkmenleri ve diasporaları, Alevi Kakai Kürtleri de umutlanmışlar ve bu girişimi desteklemişlerdi.

2000 yılından bu buyana ABD’nin müdahalesi ve sonrası gelişmeler, bölge demografisinin zorla değiştirildiğini göstermiştir. Savaşlar, katliamlar, zorla göçler vesaire.

Bugün ABD ve ilgili koalisyon güçlerinin Musul’u İŞİD’den temizlenmesi ve sonrasına ilişkin planları düşündürücüdür. Ortadoğu’da başarı ve istikrarın anahtarı yüzyıllar önceki doğal demografiyi zorlamamak ve etnik haklara saygı göstermekten geçmektedir. Bu açıdan MVK gibi yapılar gerek ülkemiz, gerekse bölge için geçte olsa tekrar dikkate alınmalıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir