Modernite

Bilim Felsefesi Analizleri
Transandantal Bilim ve Enstrümantal Bilim; Modernite ve İktdar

1. Projenin Amacı:

Türk ve İslâm dünyasının, bütün tarihi boyunca karşılaşmış olduğu ve hâlen yaşamakta bulunduğu en büyük ve enderin krizin asıl sebebi, tarihin belirli bir döneminden itibaren, Batı’nın, bilime, bütün tarih boyunca görülmemiş bir veçhe kazandırması ve bu yol ile, yâni bilimi kullanmak sûretiyle, yeni bir dünya, bir “Yeni Dünya” kurması, buna mukabil, Türk ve İslâm dünyasının ise hemen-hemen bütünüyle bu süreçte aktif bir rol alamaması, hâdiseyi anlayamaması, sâdece bilimin son safhasındaki maddî ürünlerini satın almaya yönelerek bir satın alma ve tüketme kültürü geliştirmesi; bunun yanında, modernitenin getirmiş olduğu hayat tarzını, üst yapı, kültür ve medeniyet kurumlarını “kargo” anlayışıyla ikame etmek suretiyle, en uç noktalara kadar varan kültürel ve medenî bir değişime yönelmesidir diyebiliriz. Modernite’nin ve Modern Batı Medeniyeti’nin bilim ile olan bu ilişkisine temas eden Mümtaz Turhan da, önemli eseri “Kültür Değişmeleri”nde şunları söylemektedir [M.E.B. Yayınları., İstanbul, 1969., s.351]:

“İlmin ve fikir hayatının bugünkü seviyeye eriş­mek üzere Avrupada gelişip teknik yoliyle cemiyete nüfuz etmesi, 17 nci asrın yarısından itibaren bu medeniyet içinde yaşayanlara zihniyet, görüş ve düşünüş bakımından başka hiç bir medeniyet veya kültür mensubiyle kıyas kabul etmeyen bir hususi­yet vermiştir. Bu yüzden garp medeniyetiyle diğer medeniyet ve kültürler arasında, şimdiye kadar görülmeyen yepyeni bir fark meydana gelmiştir. Binaenaleyh sırf ilmin yeni bir istikamet ve tarzda in­kişafı, ve ilk defa bu medeniyet içinde hayata tek­nik yoliyle müessir bir şekilde tatbikatı sayesinde fertlerin zihniyet ve atitüdlerinde beliren bu fark dolayısiyle garp medeniyetini, diğer medeniyet ve kültürlerle karşılaştırmak, mukayese etmek veya analoji yoliyle neticeler çıkarıp onun istikbali hak­kında hükümler vermek mümkün değildir, işte yine bu sebepten dolayı şimdiye kadar gelmiş geçmiş ve elan mevcut bütün medeniyetler ve kültürler bir tarafta, garp medeniyeti diğer tarafta olmak üzere yeni bir vaziyet hâsıl olmuştur.”

Şu hâlde, karşı karşıya bulunulan problemin mümkün olduğunca kaynağına kadar inilip asıl sebep veya sebepler mümkün olduğunca sağlıklı bir şekilde tesbit ve teşhis edilemediği takdirde sağlıklı ve kalıcı çözümler üretmenin mümkün olamayacağı göz önüne alınacak olursa, Türk ve İslâm dünyasının bilim konusundaki zihnî yapılanmasının yeniden bir reformasyon sürecine, Francis Bacon’ın terimiyle “Instauration Magna” (Yeniden Büyük Yapılanma) sürecine sokulması gerekmektedir. Söz konu bu Yeniden Büyük Yapılanma ise, öncelikle, bugüne kadar bu konuda oluşan yanlış zihniyet yapılanmasının yerindne oynatılarak yerine, sağılıklı bir bilim anlayışının ikame edilmesiyle mümkün olabilecektir.

Bu konuda dikkat çekilmesi gereken ikinic husus ise, bilimin, birbiriyle yakın bir ilgi ve bağlantı içerisinde bulunan iki veçhesinin önplana çıkarılmasıdır. İmdi: Bilimin birinci veçhesi, saf bir hakikat araştırması olarak yapılan ve “Transandantal Bilim” olarak adlandırdığımız bilim olup, ikinci veçhesi ise, bir iktidar kaynağı ve aracı olması hasebiyle “Enstrümantal Bilim” olarak adlandırdığımız bilim olmaktadır. Böylelikle bu ikinci yanıyla, bilim, insanın dünyadaki var-oluşlarını tepeden tırnağa değiştirebilecek güçlerin de kaynağı olmaktadır ve Batı’nın “tarihin belirli bir dönemi”nden itibaren başardığı ve onundığındaki dünyanın ve özellikle bizim fünyamızın ise hâlâ yakalamayı başaramadığı ve bütün yenilgilerinin ve geri kalmışlıklarının en büyük sebebi de budur.

İşte, bu projenin yönelmiş olduğu gaye, bu zihniyet devriminin gerçekleştirilmesine imkânları nisbetinde katkıda bulunmak üzere, araştırmalara girişmek ve ileride daha büyük çaplı araştırmaların temellerinin atılmasına önayak olmak olarak tasarlanmıştır.

Bu çalışmada asıl yönelinecek olan alan, öncelikle, bilimin bu iki yanının üzerinde felsefî araşrırmalar ve çalışmalar yapmak ve buna-paralel olarak bilim ve modernite ilişkisini irdelemek olacaktır.

2. Projenin Yürütülmesi:

Bu proje, konusunun mâhiyeti gereği, bir yandan bir modernite analizi ve diğer yandan da bir bilim felsefesi analizi olacağı için, tercihen son sınıf lisans veya yüksek lisans öğrencileriyle bilim felsefesi, bilim ve iktidar ilişkileri ve modernite okumaları ve atölye çalışmaları yapılacaktır. Bu çalışmada, bilimin saf bilim yanı ile bir araç niteliği taşıyan enstrümantal yanı tetkik edilecek ve bunun modernite ile olan bağı araştırılacaktır.

3. Projenin Süresi:

Proje çalışmasının ilk aşamasının en az bir yıl süreli olacağı düşünülmektedir. Bu süre, asıl olarak metin okumaları ve tartışmalara ayrılacak; süre içinde seminerler ve atölye çalışmaları yapılacaktır. Bu süre sonunda, ulaşılan sonuçların daha geniş katılımlı ortamlarda irdelenmesine yönelinmesi, yâni çapının büyütülmesi düşünülmektedir.

Durmuş Hocaoğlu

A.Tarık Çelenk

1961 Erzurum doğumlu. Haydarpaşa Lisesi ve İ.T.Ü’yü bitirdikten sonra Deniz Kuvvetleri Komutanlığında subay olarak nasıp edildi. 1999 yılında Binbaşı rütbesinde istifa etti. Özel sektör ve İSKİ’de yönetim kurulu üyesi olarak çalıştı. 2005-2011 arası Ekopolitik düşünce kuruluşu ile Çatışma çözümleri ve Musul Vilayeti üzerine teorik ve saha çalışmaları yaptı. 2013’de Akil İnsanlar gurubunda görev aldı. 2018-2019 arası Vakıfbank Kültür yayınları kuruluşunda görev alıp Genel Yayın Yönetmenliği yaptı. Türk Sağının Düşünce Atlası kitabını yayınladı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir